در ادبیات غنی جهانی آنجا که مرز های اسطوره و واقعیت در هم می آمیزد و سرشت انسان در پرسشی جاودانی بین خوبی و بدی سرگردان می ماند  در مقابل اهورای نیک اهریمنی زاده می شود و در مانویت  ایرانی این دو گانه پرستی تا بدانجا پیش می رود که مقدس ترین دستاورد بشری  یعنی نوشتن و کلمه از  دل همین تاریکی  به انسان القا می شود و ابلیس در کلمه به دست انسان آفریده .این چند سطر مقدمه ای  است بر کتابی که تازه شروع به تالیف  ترجمه و پژوهش آن کرده ام . به طور قطع عنوانی برایش انتخاب نکرده ام اما موضوع کلی " ابلیس در ادبیات جهان " است .به طور قطع دوستان  بزرگوارم در اقصی نقاط ایران  مثل ها حکایت ها و افسانه های بومی خاصی در این زمینه سراغ دارند که امیدوارم با راهنمایی این عزیزان بتوانم مجموعه ای غنی از افسانه ها عقاید و ... در این مورد به دست آورم .پس به امید همکاری دوستان و تشکر از استادانی چون : دکتر اسلامی ندوشن  دکتر سرامی و دکتر آحادی فر _ ادبیات مغرب _ منتظر e .mail  های عزیزان هستم .به عنوان نمونه از کتاب " از چاسر تا الیوت " که تازه کار ترجمه اش را به پایان برده ام – و  با همکاری دوست عزیزن یاسین نمک چیان فصولی از آن در روزنامه گارگزاران به صورت پا ورقی منتشر شد -  دو نمونه از آثار بسیار زیبا در حول همین محور تقدیمتان می کنم .نخست از "بهشت گم شده " ی میلتون اثری جاودانه در آثار ادبی و دیگری از نمایشنامه دکتر فاوست .

وصفي از ابليس و فرشتگان فرو افتاده

برفراز تخت گاهش با صلابت

بس معز و مغرور چونان برجي راست كرده قامت

قامتي كه هنوز گم نكره تمامي آن نور ذاتي آسماني

تلالو بكرش كم از فرشتگان مقرب , نه! - گر چه فرو افتاده –

اغراز شكوه مبهمش چون طلوع آفتاب نويي

در افق مه آلود بي رنگي – كم فروغ –

يا وراي ماهي در كسوفي كم جان, گرگ و ميش مصيبتي جاري

انواري بر فرمانرویايي متحير, پاره اي از اقوام

سياهي كه فرو مي نشيند:

از فرازشان فرشتگان مقرب[1] نور افشان:

- اما اين اوست : -

زخم عميق رخسارش از تندر, آبديده

دلهره اي در گونه هاي پژمرده نشسته

اما در پنهان آن شجاعت بي باك و غرور محتاط

به انتظار انتقام ايستاده

ابليس ! –

از: بهشت گم شده اثر ميلتون

DESCRIPTION  OF  SATAN  AND THE FALLEN ANGELS

He above the rest

In shape and gesture proudly eminent

Stood like a Towr; his form, had form  had yet not lost

All her Original brightness, nor appear’d

Less than Arch Angel ruind , and th excess

Of Glory obscur’d : As when the Sun new ris’n

Looks through the Horizontal misty Air

Shorn of his Beams, or from behind the Moon

In dim Eclipse disastrous twilight sheds

On half the Nations, and with fear of change

Perplexes Monarchs. Dark’n’d so, yet shon

Above them all th Arch Angel: but his face

Deep scars of Thunder had intrncht, and care

Set on his faded cheek , but under Browes

Of dauntless courage, and considerate Pride

Waiting revenge.

From PARADISE LOST

Ah Faustus,

‌Now hast thou but one bare hower to liue ,

And then thou must  be damnd perpetually :

Stand still you euer moouing spheres of heauen,

That tieme may cease, and  midnight neuer come:

Faire Natures eie, rise , rise againe, and make

Perpetuall day, or let this houre be but

A yeere , a moneth, a weeke, a naturall day,

That Faustus may repent , and saue his soule,

O lente Olente curite noctis equi:

The stares mooue stil, time runs, the clocke wil strike,

The diuel wil come, and Faustus must  be damnd.

From the lost soliloquy of DOCTOR FAUSTUS

آوخ فاوست

هم اينك توئي با كمترين زمان ممكن براي زندگي

زان سپس نفريني ابدي كه مي بايست دامنگير تو باشد

خاموش بايست كه هرگز تو را سپهر فردوس جايگه نخواهد بود

زماني كه به نابودي مي گرايد و نيمه شبان را هرگز نخواهي ديد

سرشت قاضي! دوباره و دوباره ظهور كن و دوباره و دوباره

روزي بساز,

يا ساعتي مهلت زيستش ده اما:

سالي و ماهي و هفته اي , روزي به مداومت بي انجام

كه شايد فاوست استغفاري گويد و روحش آرامشي يابد:

O lente lente curite noctis equi:

ستاره از حركت باز خواهد ايستاد, زمان معلوم به اتمام مي رسد

و زمان آن فرا مي رسد

شيطان خواهد آمد و فاوست مي بايست سزاوار نفرين شود.

از «آخرين تك گوئي دكتر فاوست[2]»

"ابوی به جنوب می ده کوره رود"

مستقیمن خطاب به آن قسمت از شرف که درگیر و دار حمله بانو بن لادن مصرفی اش را می فروشد به قیمت یک چهار راه خلوت و یک عجوزه که لایق کلاشینکفش است انهم با سس هزار جریده که بدون سانسور نمی شود سبزی رویشان چرید .

در سراچه ابنه فروشان سنگ به قیمت دستان لرزان تویی باید باشد که سنگ ریزه می پرانی به شلوار کفن شده ی مردی که جز فاحشه نمی شناخت .امروز دندانهای طلای او را هزار نفر بیل صاحب می شوند از مرده شور و کافور چی و شهامت سیبیل هایش را حتا موشی که شب می دردش نیز نمی رید .از عید شروع می شود جایی که خودمان را می ترکانیم و به جای ماهی خونی سر سفره دختران حیض افغانی را بال بال می زنانیم و در تن تن عقب ملا عمر جان برای شلوار های گشاد جنابان هفت تیر بسته کلاشینمکف در می اوریم تا بترسند بتر سند بتر از سند باد بحری که ادم حتا فکر عرب را می کند گاهی بالا می اورد چه؟ مهم نیست شاید قلنبه گی شاید دل ضعفه شاید پدر بزرگ مشدی اسماعیل بنا که وقتی خانه سپور محله را به شکل مکعب ساخت فکر می کرد الان است که جر بخورد زمین و مثل معجزه از این مکعب دختر مشدی بیرون بزند .تا جرش بدهد همه سفته های قرار شده را وعزرائیل را دوست دارم که افتاب نزده بیرون درختک های لای پای این مروه و   صفایی می دهد حضرت فیل تا هی خرطوم نظر کنی جهت انقیاد متسلسله ی همایونی وقتی بابایت از بیشتر زنانی که در ذهنش هم می ترسد عقدشان کند یکی را ماریه اسم می کند و در وجه المصالحه شمالی ترین قسمتت یعنی مغز و راسته برای برادر زاده ی غریزیات ادامس تعارف کند . قاطی نکن این اقا همان زن برادر برادر زاده ی اسرافیل است که از سر گشادش وسط میدان شعار زنده باد توالت را سر داد و همه از جمله خود راوی پشت سرش از وحشت خیس کردییم لای هر چه رنگ ایین و کتاب درسی سالهای بچه گی بود .اکنون حضرت سلطانی نمی دانم گی ها را چگونه بگذارم پس کله این همه صفت .روس از طرفی می شود روسگی .انگلساکسون ار طرفی می شود ساکسیفونگی و من از طرف مناظر شرقی حاضرم تا شما را به عقد دائم حرامزاده ای مثل شعر در باورم بگذارم وسط عنتری که لوطی اش را هنوز پیدا نکرده ام .راستی از انجا که در دیر مغان نیست چو من شیدایی و این این هرچه گفته دود و دم محض بوده که زیر لحاف اسمان خورده و برده و مرده کنون چه فرقی می کند که در بایزید بسطامی چه چه بزنم یا ابو سعید ابول خیرات به کثافت سمرقند و بخارا و حکایت : روزی که روزگار از دمارش در امده بود ترکی عقب عقب می رفت خورد به یه بابایی که از کله اویزوون بود .یهنی دابلییو دابلییو دابلیوو دات اویزونش کردن و کردن و کردن دات کام از تو بر نمی اید .خلاصه از انجا که این کله پا شکل مادر این جناب که نه ان جناب سیبیلو بوده به تر موی دراز هر چه طناب است یه کف محکم بفرستید که من از دست تو انچنان کشیدم / که گویی انچنان ها را چشیدم .این را من از حیوان یاد گرفتم که از بچه گی مثل میمون ریزو راهش یکی بود حالا برای من شده یک پا وسط این بکن بکن برف و سرما سرما ار لحاظی عالی است چون عید که می شود مشدی بر می دارد می گذارد بیرون تا هوابخورد و ورد می خواند تا به امید بتواند حق مطلب و سلیمان و بلقیس و عبد العلی و همه را ادا کند تا توی بی مغز کله کدو هم برای افطاری مهمان خوشه ی ثریا شوی و ان دور دور ها برای بادامی هایی که در شرق پوست کله شان را صاف می کنند دعای چشم زخم بفرستی .اسی را یادت نرود که حالا دارد با افغانها چای می خورد و به این می اندیشد و به ان و به همه و به جای صورت یکی به سخنران نگاه می کند یکی به میانگاه نواز شریف و یکی بود یکی نبود غیر از تنور هیچی نبود .حالا چرا تنور ؟چون یه وری فقط تن داره و بس .

ازمی 2007 جولان می دهد .