نديمه نورد عنوان مجموعه شعرآستاني است از وحيد ضيايي. اثري غريب  كه در

برخورد اول با آن حس نا آشنا بودن و غير طبيعي بودن را به مخاطب منتقل مي

كند. اما اگراين شعر آستانها را كه با منطق هم شعر و هم داستان نگارش شده

اند را بخواهيم با الگوهاي رايج داستاني بسنجيم به مشكلات عديده اي رو

برو مي شويم كه كاملاً مر بوط مي شوند به ژانر گريزي و قالب گريزي

شعرآستانها. با نگاهي داستاني به متن انگار با يك راوي اول شخصي كه دچار

هزيان گويي و ماليخوليا شده و دارد تصويري مغشوش از دنيا و ذهنش را ارائه

مي دهد، در جايگاهي مثل يك بيمارستان رواني، يك فراموش خانهء سالمندي و

يا پشت يك خاكريزدر تنهايي و نااميدي و هجوم مرگ. در شعر آستان سياه

پشمالو رد پايي از (يك عشق نافرجام،يك زندگي از هم پاشيده، مردي روشنفكر

گرفتارافيون و خسته از فقر و سياست زدگي و دين زدگي، سالوس و بي هويتي و

...) را يافت.

در اكثر شعرآستان ها روايت جنون آساست، حس مرگ در تمام لحظات سايه

افكنده، فقر ، ترس و جنگ....همه و همه موتيف هايي ظريف و بي نهايت

شاعرانه اي اند كه به شدت به شيوه اي اكسپرسيونيستي سايه روشن پديد مي

آورند و حاصل آن فراري است كه راوي به آن تن مي دهد(فرار از خود، از

شلوغي، از جنگ و...).

در شعر آستان گلابطون با فضاي روستايي تر روبرو هستيم، انگار شخصيتي كه

در سياه پشمالو اينگونه از اجتماع گريزان است به عمق تنهايي و دنياي

سادهء روستايي اش پناه برده، اما روح عصيان گر كماكان همراهش است. در

جايي كه گلايه مي كند از سختي روستا براي زنان و...فضا به شدت نوستالوژيك

است و البته همراه با دلزدگي از جنگ و مين . در اين شعر آستان تصاوير

انتزاعي (له شدن زير چرخها، سربازي خسته و نا اميد در آخرين لحظات،

تجاوز، شكست حريم ها و...) به چشم مي خورد، اما با رويكردي متفاوت كه

انگار ( ديگر آب از سرمان گذشته، چه فرقي مي كند). در اين شعر آستان جهت

گيري سياسي تند تر است و گير كردن انسان ميان قطبهاي سياسي قدرت طلب جدي

تر نكوهش مي شوند.  راوي طرفدار معصوميت لكه دار شدهء انسان است.

در تفت دژ گند،خط داستان پر رنگ تر است، انگار شخصيت روي يك تخت

بيمارستان افتاده و دارد جهان را از پشت يك شيشهء خيس و مه زده معنا مي

كند، در ديگر شعرآستانها هم به نوعي همين نگاه وهم آلود و جنون زده

كاملاً مشهود است و در بعضي موارد اگر اسم شعرآستانها را ناديده بگيريم

تميز دادن آنها از يكديگر مشكل مي شود. اما براي بازشناخت اين متون به

نظرمي رسد كه لازم است به تعريفهاي بنيادين شعر و داستان برگرديم و رد

پاي عناصر تشكيل دهندهء اين مديوم ها را در اين شعرآستانها كه به ادعاي

نويسنده تركيبي از شعر و داستان است را جستجو كنيم. به اعتقاد بنده عنصري

كه داستان را از شعر  متمايز مي كند، روايت مي باشد و خود روايت حاصل چند

اصل اساسي مي باشد از جمله( داستان، راوي و زمان و...).

در اين شعر آستانها تا چه حد مي شود رد پاي يك داستان را هر چند نا منسجم

و به هم ريخته پيدا كرد؟! به اعتقاد بنده شعرآستانها تا حد زيادي از اين

تعريف دورند، چون اساساً نمي شود بين اين خورده روايتها پيوندي داستاني

برقرار كرد. در شعرهايي كه به سمت روايي شدن مي روند(شعرهاي اخوان ثالث)

اين عنصر زمان و ترتيب داشتن حادثه هاست كه اين اتفاق را رقم مي زند ،اما

در نديمه نورد به عمد از  زمان صرف نظر شده و جملات!  به صورت نا مرتب

ارائه مي شوند. كه اين بيشتر از اينكه جاي ضعف باشد نكته اي است كه به

شعر آستانها ويژگي منحصر به فرد همزماني زمان را مي دهد كه بايد با منطق

خودش ارزش گزاري شود.

فضاي شعر آستانها به شكل فاحشي تمركز گريز است و به صورت انبساطي از تكيه

بر يك  مسئلهء مركزي به عنوان نقطهء عطف و  عنصر وحدت بخش فرار مي

كنند. نويسنده هر لحظه پيشنهاد جديدي به مخاطب مي دهد كه اين امر خالي از

عيب نيست، اين امر باعث سردرگمي و گيج شدن مخاطب در بسياري از لحظات

خوانش مي شود.

زبان در نديمه نورد تب آلود و از هم گسيخته است و نويسنده دائم در حال

بيگانه سازي زبان است، دالها معمولاً به مدلول روشني ختم نمي شوند،رد پاي

 تركيبهاي ديگر زباني، غير از زبان فارسي(زبان تركي) در اين شعرآستانها

به چشم مي خورد كه گويا به عمد مورد استفاده قرار گرفته . در جمله بندي

ها زمان دچار اغتشاش است،اشارات به شدت استعاري اند و اين استعاره ها

براي مخاطبي كه رمزگان لازم را براي فهم آنها در اختيار ندارد ستون محكمي

است در جلوگيري از ورود به متن. در اين شعر آستانها گاهاً به جملاتي بر

مي خوريم كه  از لحاظ واژ آرايي و آهنگ و ... در اوج زيبايي اند اما از

لحاظ معنايي گيج كننده و نا مفهوم اند. و درست همين جاست كه بنده به اين

فرض مي رسم كه اين همان راوی پنهان ماجراست كه دچار لكنت و ماليخوليا

شده، از همان نوعي كه آنتونن آرتو در تئاتر جنون زده و پر شقاوت اش با آن

گرفتار است. بهترين تعريفي كه من مي توانم براي اين شعر آستانها به كار

ببرم(امپرسيون كلمات شاعرانه) است. در اين مجموعه با كلماتي طرف هستيم كه

همزمان با اينكه زمان منطقي را در خود  زدوده اند، بعد چهارمي از زمان را

در خود وارد كرده كه همه چيز را در يك زمان ابدي ازلي و در يك لحظه نشان

مي دهند، درست به مانند زمان(بينگ بنگ) كه جهان يكباره خلق مي شود. و اين

مخاطب است كه بايد از اين انفجار كلمات هر چه مي خواهد و هر چه مي تواند

برداشت كند. كه البته الزامي براي تطبيق اين برداشت با معني مورد نظر

نويسنده وجود ندارد. در اين صورت از اين خواست كه يك اثر ادبي لزوماً

بايد معنا دار باشد مي توان صرف نظر كرد.

***

در يك نگاه ساختار گرايانه،واحد معنايي نه كلمات، نه جملات و يا پاراگراف

است، ساختارگرايي واحد معنايي را كليت يك متن مي داند. در اين متن به

واقع نمي شود به شناختي ساختار گرايانه از متن رسيد، به اين دليل كه

ساختار گرايي يك سري سوالات اساسي در برخورد با متن مطرح مي كند، مثل(

كي؟ براي چي؟ كِي؟ و كجا؟ دارد روايت مي كند) و خيلي ديگر از سوالها كه

در صورت جواب دادن با اين سوالها پيش مي آيند. از نظرگاه فرماليستي كه در

همان انتظارات روايتي كه ابتدا به آن اشاره شد متن دچار نقصان است و اين

سوال اساسي پيش مي آيد كه اين متن را بايد با چه منطق و رويكردي مورد

ارزيابي قرار داد؟؟

بنده به شخصه منطق بي منطقي و وهم و جنون را در پيش مي گيرم، وتعريفم از

متن دركنارامپرسيون كلمات به ( متني جنون آسا و طاعون زده) هم گسترش مي

يابد، كه همه چيزش به شكلي عجيب در هم آميخته و ناپيدا شده.

***

نديمه نورد با تمام دشوار هايش در خوانش و در كنار سر در گمي هايي كه

مخاطب را دچار مي سازند، متني است كه از لحاظ زباني به بلوغ غير قابل

انكار رسيده و در جاهايي تركيبات زباني خيره كننده مي شوند.

شايه بهترين نمونه هايي كه از اين نوع بيگانه سازي هاي زبان در آنها

اتفاق افتاده را بشود در آثار جيمز جويس  و نمونهء ايراني اش( من ببر

نيستم، پيچيده بر بالاي خود تاكم) اثر صفدر تقي زاده را مثال زد. اما چه

چيز باعث شاهكار شدن آثار جويس و غير قابل خوانش بودن (من ببر نيستم ..)

مي شود؟

در آثار جويس با اينكه زبان به شدت دچار آشوب است و  ساختار زباني به عمد

شكسته مي شود و زمان به كرات پس و پيش مي شود ، اما زبان رسانندگي اش را

كماكان حظ مي كند تا جايي كه آثار جويس به اكثر زبانهاي دنيا ترجمه مي

شود و حد اقل خط داستاني آثارش قابل انتقال مي باشند، حالا گيرم از شكوه

زباني جويس بي بهره بمانيم. اتفاقي كه بعيد است براي (من ببر نيستم...)

هرگز بيفتد.

اينجا يك سوال عمده مطرح مي شود: اگر نديمه نورد قرار باشد به زباني غير

از فارسي ترجمه شود آيا به تركيبي معنا دار بدل مي شود؟

اين سوالات را بي شك خود نويسنده بايد به خودش پاسخگو باشد، كه اصل ضيايي

است و باقي فسانه.